Dit boek is een leidraad voor iedereen die met oral history aan de slag gaat, of je nu net begint of al meer gevorderd bent. Hoewel elk interviewproject uniek is en een eigen aanpak vergt, zijn er kwesties waar iedereen mee te maken krijgt. Marloes Hülsken en Susan Hogervorst helpen je stap voor stap op weg om daarin je eigen afwegingen te maken. De auteurs gaan in op de tradities die aan oral history ten grondslag liggen, en bespreken theoretische concepten die je kunnen helpen om over interviews en je eigen rol als interviewer na te denken, telkens met concrete voorbeelden en praktische tips. Voor dit boek interviewden zij oral historians uit Nederland, België en Curaçao over hun werkwijzen en visies. Het boek is opgebouwd volgens de opeenvolgende fasen van het interviewproces: het voorbereiden, houden en documenteren van interviews. Daarnaast wordt getoond hoe je interviews kunt analyseren en interpreteren en zijn er aparte hoofdstukken over oral history in het onderwijs en in het erfgoedveld. Inleiding Susan Hogervorst en Marloes Hülsken 9 Achtergrond 10 | Opbouw van het boek 12 portret – barbara henkes: ‘Ook als mensen zich slecht kunnen uitdrukken hebben ze iets te vertellen’ 14 1 Wat is Oral History? 15 Susan Hogervorst en Marloes Hülsken 1.1 Doelen van oral history 17 1.2 De opkomst en ontwikkeling van oral history 20 Contemporaine geschiedenis en de schok van de oorlog 22 | Democratisering en emancipatie 24 | Critical humanities 27 | Technologie 28 1.3 Centrale concepten en begrippen 29 Subjectiviteit 30 | Betrouwbaarheid 31 | Co-creatie 32 | Gedeelde autoriteit 33 | Positionaliteit 33 | Narrativiteit 35 | Performativiteit 36 1.4 Oral history en herinnering 39 Individuele herinnering 40 | Collectieve herinnering 41 portret – jan bleyen: ‘Mondelinge geschiedenis is een ontmoeting waarin het verleden tot stand komt’ 46 2 Voorbereiden 47 Marloes Hülsken 2.1 Starten van een oral history-project 47 Ethische en praktische aspecten vooraf: informeren en toe- stemming 48 | Het zoeken van vertellers 54 | Over kwantiteit, representativiteit en relevantie 58 | Contact leggen 60 2.2 Een interviewvorm kiezen 62 Levensgeschiedenisbenadering 62 | Semigestructureerde interviews 64 | Groepsinterviews en interviews met meerdere personen 64 | Interviews door meerdere interviewers 67 2.3 Inhoudelijke voorbereiding 68 2.4 De interviewleidraad 69 2.5 Interviewvragen opstellen 72 Een voorbeeld 73 portret – rose mary allen: ‘De verhalen van anderen geven me de veerkracht om door te gaan’ 78 3 Interviewen 79 Marloes Hülsken 3.1 De locatie 79 Interviewen op afstand 81 3.2 Het moment van het interview 83 Opnemen en filmen 85 | Off the record 87 | Interviewen zonder opname 88 | Notities maken 88 | Hulpmiddelen en gespreks- vormen 89 3.3 Verloop van het interview 90 Communicatie 91 | Sturen en ingrijpen 93 | Non-verbale communicatie 95 | Omgaan met vragen van de verteller 96 | Contact na het interview 97 3.4 De relatie interviewer-geïnterviewde 99 Macht en (gedeelde) autoriteit 100 | Vriendschap en conflict 102 | Pijn en ongemak 105 | Trauma 106 portret – tinne claes: ‘Ik ben iemand die echt durft te vragen’ 110 4 Documenteren 111 Susan Hogervorst 4.1 Vastleggen van de interviewsituatie 111 4.2 Bewaren 113 4.3 Transcriberen 115 Waarom transcriberen? 116 | Wat zet je in een transcript? 120 | Spreektaal en schrijftaal 123 | Meertaligheid en dialect 124 | Interpunctie en witregels 125 | Volgorde en herhalingen 127 | Geluiden, stiltes en lichaamstaal 128 | Tijdcodes 129 4.4 Automatisch transcriberen 130 Software 132 4.5 De autoriteit over het transcript 133 Voorleggen aan de geïnterviewden 134 | Anonimiteit en herken- baarheid 135 4.6 Alternatieven voor transcriberen 137 Samenvatten 138 | Indexeren 139 portret – selma leydesdorff: ‘Er is altijd een verhaal achter wat er wordt verteld’ 142 5 Analyseren en interpreteren 143 Marloes Hülsken 5.1 Twee benaderingen 144 Een sociaalwetenschappelijke lens 145 | Een cultuurweten- schappelijke lens 147 5.2 Analyse door te coderen 151 Coderen: hoe en waarom? 152 | Handmatig of met gebruik van een computerprogramma? 158 5.3 Betekenis geven en interpreteren 160 Een voorbeeld vanuit twee benaderingen 160 5.4 Geschiedenis schrijven 167 Taal 167 | Onderzoeksvragen 168 | Schrijven over bronnen en methode 170 | Het construeren van een geschiedverhaal 171 | Citeren en parafraseren 174 | Anonimiteit en herleidbaarheid in publicaties 176 | De autoriteit over het geschiedverhaal 178 portret – dienke hondius: ‘Oral history lijkt het minst op werk’ 182 6 Onderwijs 183 Marloes Hülsken 6.1 De positie van oral history in onderwijs 184 Waarom is oral history-onderwijs van belang? 185 6.2 Leeropbrengsten 187 Critical oral history in de klas of collegezaal 191 6.3 Uitdagingen 192 Vakspecifieke uitdagingen 193 | Praktische uitdagingen 197 6.4 Oral history in verschillende onderwijssoorten 202 Universitair onderwijs 202 | (Hoger) Beroepsonderwijs 207 | Voortgezet onderwijs 209 | Primair onderwijs 212 | Burgerschaps- onderwijs 213 portret – norah karrouche: ‘Oral history is voor mij als historicus een way of life’ 217 7 Erfgoed 219 Susan Hogervorst 7.1 Interviews in het archief 221 Vindbaarheid 221 | Interviews overdragen 224 | Openbaar- heid 227 | Data en metadata 228 | Niet archiveren 231 7.2 Oral history en erfgoedparticipatie 232 Gedeelde autoriteit 234 7.3 Oral history in musea 237 De opmars van ooggetuigen in het museum 238 | Functies van interviews in tentoonstellingen 240 | Herinneringscultuur 242 | Interviews presenteren in een documentaire of podcast 243 | Ethische aspecten 245 portret – tina de gendt: ‘Oral history is een manier om geschiedenis te democratiseren’ 249 Bijlagen 251 i Informatiedocument 251 ii Toestemmingsverklaring 255 iii Interviewleidraad 259 iV Overzicht transcriptiesoftware 261 Noten 265 Bronnen en literatuur 283 Dankwoord 297 Register 299