In een tijd waarin kwetsbare mensen (tijdelijk) basisvaardigheden ontberen om voor zichzelf te zorgen, verward en eenzaam zijn, soms voor overlast zorgen of op straat belanden, is assertieve en outreachende zorg noodzakelijk. Een zorgzame bemoeienis. Bemoeizorg is de afgelopen decennia uitgegroeid tot een volwaardige methodiek, die in de praktijk succes heeft. Er is evidentie dat bemoeizorg werkt! In dit boek wordt bemoeizorg beschreven van A tot Z. Zowel de methodiek als de praktijkervaringen komen aan bod, voor alle beroepsgroepen die cliënten benaderen met ernstige en complexe problemen, die moeilijk bereikbaar zijn. In dit boek zetten uitvoerders en onderzoekers samen de kennis over assertieve outreachende zorg op een rij. De organisatie van de bemoeizorg komt aan de orde, met de verschillende modellen waarin bemoeizorg wordt aangeboden: toeleidingsteams, vangnet- en adviesteams, (F)ACT teams en de sociale wijkteams. Naast de Nederlandse bemoeizorg, wordt ook ingegaan op de manier waarop deze zorg in omringende landen er uit ziet. Bemoeizorg van A tot Z is geschreven voor hulpverleners, leidinggevenden in zorg en welzijn en gemeenten. De auteurs hebben veel ervaring in het werkveld van bemoeizorg. Gerard Lohuis als sociaal psychiatrisch verpleegkundige en docent, Simone van de Lindt als onderzoeker en opleider en Diana Roeg als onderzoeker op het terrein van de (O)GGz. Lia van Doorn als lector met expertise op het sociale domein. In dit boek zetten uitvoerders en onderzoekers samen de kennis over assertieve outreachende zorg op een rij. De organisatie van de bemoeizorg komt aan de orde, met de verschillende modellen waarin bemoeizorg wordt aangeboden: toeleidingsteams, vangnet- en adviesteams, (F)ACT teams en de sociale wijkteams. Naast de Nederlandse bemoeizorg, wordt ook ingegaan op de manier waarop deze zorg in omringende landen er uit ziet. Bemoeizorg van A tot Z is geschreven voor hulpverleners, leidinggevenden in zorg en welzijn en gemeenten. De auteurs hebben veel ervaring in het werkveld van bemoeizorg. Gerard Lohuis als sociaal psychiatrisch verpleegkundige en docent, Simone van de Lindt als onderzoeker en opleider en Diana Roeg als onderzoeker op het terrein van de (O)GGz. Lia van Doorn als lector met expertise op het sociale domein. Voorwoord 9 Leeswijzer 11 Deel I Achtergrond 13 1 Ontstaan van bemoeizorg 14 1.1 Historische achtergrond 14 1.2 Beweging in de samenleving en de zorg 15 1.3 Openbare Geestelijke Gezondheidszorg 16 1.4 Verdere ontwikkeling van bemoeizorg 17 1.5 De teams in vogelvlucht 17 1.6 Sociaal kwetsbare mensen 18 2 Het hedendaagse veld van de bemoeizorg 20 2.1 Huidig maatschappelijk speelveld 20 2.2 Knelpunten en kansen in de zorg 22 2.3 Keerzijde van zorgmijding is zorgverlamming 23 2.4 Professionalisering van de bemoeizorg 24 3 Bemoeizorg in het buitenland 27 3.1 Verenigde Staten 27 3.2 Verenigd Koninkrijk 28 3.3 Denemarken 29 3.4 Duitsland 30 3.5 Lessen uit het buitenland 31 4 Bemoeizorg in zijn vele verschijningsvormen 33 4.1 Bemoeizorg als methodiek in verschillende modellen 33 4.2 Verschillen tussen de modellen 34 Deel II Praktijk 37 5 De dynamiek in bemoeizorg 38 5.1 Het proces van bemoeizorg 38 5.2 Integrale bemoeizorg versus toeleiding 40 5.3 Doelgroep 40 5.4 Zorgcontinuüm 42 6 Bemoeizorg stap voor stap 46 6.1 Wel of geen bemoeizorg? 46 6.2 Bemoeizorg in zeven stappen 48 6.3 Voorbereiden en informatie inwinnen 48 6.4 Een inschatting maken van de situatie 50 6.5 Contact maken en vertrouwen winnen 55 6.6 Incidenteel oplossen van een probleem 56 6.7 Contacttrouw realiseren inventariseren van problemen 56 6.8 Planmatig werken en plannen uitvoeren 57 6.9 Werkrelatie evalueren en warme overdracht 57 7 Houding en technieken 60 7.1 Visie en houding 60 7.2 Presentiebenadering 63 7.3 Narratieven 65 7.4 Motiveren 68 7.5 Mix van andere methoden en technieken 76 8 Ethische dilemma’s en privacy 79 8.1 Ethiek bij opgedrongen hulp 79 8.2 Legitimering van bemoeizorg 80 8.3 Wet- en regelgeving 80 8.4 Privacywetgeving en gegevens uitwisselen 81 8.5 Bemoeizorg en zorgvuldige triage 82 8.6 Afspraken om in te mogen grijpen 84 8.7 Morele expertise en moreel beraad 85 9 Bemoeizorg is teamwork 88 9.1 Wat maakt een bemoeizorgteam bijzonder? 88 9.2 Hoe ontwikkel je een bemoeizorgteam? 90 9.3 Onconventioneel zijn 90 9.4 Ontwikkelruimte 92 9.5 Meesterschap 94 9.6 Gastvrijheid 94 9.7 Maatschappelijk steunsysteem en gereedschap 96 Deel III Bemoeizorgmodellen 99 10 Openbare Geestelijke Gezondheidszorg: front office teams 100 10.1 Toeleidingsteams 100 10.2 Critical Time Intervention 105 10.3 Meldpunten en Vangnet & Adviesteams 106 10.4 Lokale zorgnetwerken 107 10.5 Sociale wijkteams 109 10.6 Verschillen tussen front office teams 110 11 Bemoeizorg vanuit de reguliere zorg: back office teams 112 11.1 Assertive Community Treatment 112 11.2 Flexibele Assertive Community Treatment 115 11.3 Bemoeizorg vanuit één organisatie 118 11.4 Bemoeizorg als onderdeel van de reguliere zorg 120 12 Bemoeizorg voor jeugd, jongeren en gezinnen 122 12.1 Bemoeizorg door de Jeugdgezondheidszorg 122 12.2 Bemoeizorg Jeugd: een OGGz-team 126 12.3 Andere initiatieven voor jeugd en jongeren 129 13 Evidentie van bemoeizorg 131 13.1 De verschillende onderzoeksmethoden 131 13.2 De onderzoeken naar bemoeizorg 132 13.3 Het belang van onderzoek naar bemoeizorg 136 Deel IV Toekomst 137 14 Toekomstverkenning 138 14.1 De gemeentetaken inzake bemoeizorg 138 14.2 Bemoeizorg in de reguliere zorg 141 14.3 Een zorgpad voor bemoeizorg? 143 14.4 Verdere onderbouwing noodzakelijk 146 Dankwoord 147 Over de auteurs 148