Anno 2026 hebben honderdduizend leraren en andere professionals in vijfentwintig landen miljoenen kinderen en jongeren een Rots & Water-training gegeven. Het streven naar autonomie en zelfstandigheid enerzijds (het Rotsprincipe) en het kunnen verbinden en verbonden blijven met de ander (het Waterprincipe) zijn universele thema’s waar elk mens en elke maatschappij mee worstelt. Juist nu is het belangrijker dan ooit om kinderen en jongeren te ondersteunen die zich in hun sociaal-emotionele ontwikkeling staande moeten houden om in een veranderende samenleving met anderen samen te kunnen zijn. Alhoewel Rots & Water een oer-Nederlands product is, is het aanvankelijk eerst groot geworden in Australië, waarna Nederland en andere landen volgden. De auteur beschrijft de ontwikkeling en verspreiding van het programma naar een groter internationaal podium en lardeert dit met persoonlijke reflecties en verhalen van deelnemers aan de training. Vijftien internationaal opererende mastertrainers beschrijven op hun beurt, geheel vanuit eigen optiek, hun ervaringen in de landen waar zij trainingen hebben verzorgd. Naast een algemene beschrijving van het Rots & Water-programma is er specifieke aandacht voor trauma- en rouwverwerking. Trauma en rouw hebben impact op ons lichaam, hart en hoofd, dus feitelijk op ons volledig persoonlijk zijn, en laat daarin diepe sporen achter. Dat verklaart waarom een psychofysieke begeleiding voor een optimale begeleiding kan zorgen. Ouders staan aan de basis van de groei en ontwikkeling van hun kind. Vandaar dat dit boek ook een specifieke focus kent op ouderschap, intergenerationele thema’s en opvoeding. Het boek wordt gecompleteerd met de resultaten van onderzoeken die zijn uitgevoerd in Nederland (Trimbos-instituut en Universiteit van Utrecht), Australië (University of Newcastle) en Peru (procesonderzoek). Voorwoord 15 Inleiding Uit de wereld geboren 19 Verantwoording I 23 Verantwoording II 26 Leading by example 26 Authentiek en open 27 DEEL I GROEI EN ONTWIKKELING 29 Hoofdstuk I De basis 30 Slijkenburg 30 Uit de wereld geboren 31 Geuzenveld 32 Buiten de wereld gezet 33 Eén met alles 34 Oefening I 34 Oefening deel II 34 Dr. Jill Bolte Taylor 35 Balans 37 Geuzenveld: lessen voor het leven 37 De Sam van Houtenschool 38 De Osdorper Scholen Gemeenschap 40 Droom 42 De ALO: een hemel op aarde 45 Maslow en Rogers: de humanistische psychologie 46 Water 47 Rots 48 Eindexamen: humanisme versus existentialisme 48 Hoofdstuk II Groei en ontwikkeling in de praktijk 50 Lesgeven in Amsterdam 50 De Gemeentelijke Scholengemeenschap Schagen 51 Kleine Tarzan 53 Vertrouwensrelaties opbouwen: kinderen kunnen zien 56 Warmte, duidelijkheid, veiligheid 57 Spel en beweging: een signalerende functie 58 De oefengroepen: bakermat van het Rots & Water-programma 59 Spel 61 Hoofdstuk III Beproeving 63 Tai-chi 63 Persoonlijk ontwikkelingsproces van de leraar 65 Weerbaarheidstraining voor meisjes 66 Rugperikelen 66 Oliver Sacks ‘Een been om op te staan’ 67 Emotioneel trauma 68 Overgave en vertrouwen 69 Actie en Reactie: Jongens 71 DEEL II AUSTRALIË 73 Hoofdstuk I De eerste stappen in Australië 74 The University of Newcastle 74 Dagboek: The international ‘Working with boys, building fine men’ Conference 76 Introductie term psychofysieke methodiek 77 Hoofdstuk II Terug in Australië 81 Wodonga 81 Nowra 81 Leiderschap: leiden en begeleiden 82 Canberra 84 De Yirrkala-gemeenschap in Northern Territory 86 Het opbouwen van een vertrouwensrelatie 87 Business en toekomstplannen versus gezin en school 89 Rock & Water manual nr. 1 91 Hoofdstuk III De driedaagse Rots & Water Basistraining 94 Dagboek: verbondenheid 94 Winnaar Jan Brouwer prijs 95 Melbourne: de allereerste driedaagse Rots & Water Basistraining 95 Wodonga 97 Adelaide: St. Peters College 98 John, the boy of 54 99 De ontwikkeling van een onderwijsrelatie met een ‘lastige’ groep 100 Het Rots & Water-referentiekader 106 Rots & Water-implementaties binnen Cavan en Magill 106 Perth: De basistraining als drietrapsraket? 107 The Fremantle Education Centre 110 Brisbane 111 Gadaku Institute 112Newcastle: toilet op de gang 114 National television 114 Darby street: staring in the fire 116 Toekomstplannen 117 Het Innerlijk Kompas 118 Hoofdstuk IV Australië vierde trip 119 Terug in Australië 119 Dagboek 119 Sydney 121 Wollongong 123 Canberra 123 Adelaide: bruggen bouwen 125 One day’er Adelaide: koud en hongerig 127 Droom 128 Terug bij de Yirrkala-gemeenschap 129 Het Aboriginal Garma Festival 134 The annual Men’s Gathering 135 Brisbane: Working with Boys, Building fine men Conference II 136 Partnership: de rollen omgedraaid 138 DEEL III AUTONOMIE EN VERBONDENHEID 141 Hoofdstuk I Inleiding: Autonomie en Verbondenheid 142 Dagboek Afscheid 143 Sydney 2002; Bob 148 Advanced Training 149 2003; Intermezzo Singapore 151 Dagboek, Gaan in verbondenheid 151 Dagboek Melbourne 154 2004 Dagboek, Eén met de Berg 155 Dagboek Newcastle 158 Graeme en rugperikelen 159 Sydney: Bruno 160 Steve 161 Jane 162 Malika 162 Nigel 162 Wade 162 Dagboek Sydney: Gender Equity Department 163 Alice Springs en eeuwigheid 164De golven en de diepte van de zee Luisteren Geoff Murwillembah Roger Brother Michael Kingscliff: onbewust Wagga Wagga Jack Pannawonica Cattle station Perth: Dr Jim Meffen Master Gawain Dagboek 2004 National Boys Conference Nieuw-Zeeland Auckland 2005 dagboek Sydney: ziek Wellington seminar: meester Hirini en rugmalaise Rina Marlborough Sounds 2008, Auckland Terugweg: heimwee en verbondenheid Tasmanië Toowoomba Kempsey Dagboek 2009, Dromen strooien in verre landen Perth: Rick en Brandon Cairns: droom Djarragun College Jean Illingworth, principal Djarragun College Levensles Melbourne Advanced Training 2009 Mannencongres in Nieuw-Zeeland/Noordeiland – Masterton Afscheid Fremantle: terugblik Dagboek 2012 Een simpele groet 2014 Einde partnership Universiteit – Start nieuwe partnerships 165 166 166 168 169 170 172 172 175 176 179 180 181 182 184 196 202 205 205 206 210 210 213 214 216 220 222 225 225 229 231 232 233 237 240 241 243 Internationale denktank: Advanced Trainers Nascholingsdagen en Master Meetings 244DEEL IV INTERNATIONALE ONTWIKKELING 245 Introductie Rots & Water per continent op chronologische volgorde 246 Azië 247 2008 Baru dan Air in Indonesië 247 2012 – 2017 Taiwan 251 Chung, Shiow-Chyn 256 2017 China 259 Marcel Venis 260 UK 262 2013 UK 262 Coventry – Rock and Water Ltd 268 Zuid-Amerika 269 2018, Peru 269 Onderzoek effectiviteit residentieel zorgsysteem 278 Onderzoek jongens landelijke buitengebieden in New South Wales 278 Mark Helmink en Yuliza Llanco 289 Yuliza Llanco 296 Margreet Faas en Rebeca Pauwels 297 Turkije 300 2016 – heden, Kaya ve Su in Turkije 300 Eendaagse introducties en de driedaagse basistraining in Turkije 302 2019 Driedaagse Basistraining 303 2023 Aardbeving 303 Ervaringen en reflecties van trainers in verre landen 307 Australië en Nieuw-Zeeland 308 1999, Australië 308 Brian Hayes 308 Nick van Deudekom 310 2007, Rock & Water New Zealand 313 Rob Schofield 313 Costa Rica, Paraguay, Dominicaanse Republiek 317 Juli 2019 317 Rebeca Duarte 317Nederland 323 Herman van den Berg 323 Marcel Venis 324 Jordy Heinsdijk 326 Afrika 333 Klaas van der Veen (Fysykwurk) 333 Harriëtte Modderman (Minskenwurk) 333 België 341 De kracht van Rots en Water 341 Stijn Janssens 341 Bart Denaux 343 Tanzania 347 Van de Rots & Water-website 347 Persoonlijke noot Margreet Faas 347 Curaçao 351 Turley U. Betorina 351 Nederland – Turkije 354 Gönül Düral 354 Irak-Koerdistan 357 2024/2025 357 Berivan J. Hamasaid 357 Japan 363 2026 363 DEEL V PROGRAMMA’S 367 Het Rots & Water Basisprogramma 368 Fundamentele problemen behoeven preventieve acties 368 Positief mensbeeld: positieve verwachtingen en onderwijsrelatie 369 Rots & Water-training voor elk kind 369 De veilige Rots & Water-school 369 Basisbehoeftes en basisvaardigheden 370 Doelstelling 370 Het Rots & Water-huis: drie bouwstenen 371 Vier rode draden 372Psychofysieke methodiek© 373 Accreditatie Rots & Water Basistrainer 374 Signalerende functie 374 Specialisaties 374 Organisatie- en coördinatie van trainingen 375 Werken met het gezin 376 Omstandigheden en verwachtingen 376 Werk in uitvoering 377 Modelling en observatieleren 377 Adaptief en flexibel 379 Leef- en leeromgeving 379 De mens is een sociaal, relationeel wezen 380 Liefde is een werkwoord 381 Liefde en regels 381 Sociale integratie, zelfvertrouwen, psychische gezondheid 382 Zelfvertrouwen: van kind naar puberteit 385 Neurale en hormonale ontwikkeling: verdiepend zelfbewustzijn 385 Innerlijk Kompas 386 Hart en hoofd in balans 386 Menswording: Innerlijke moraliteit 387 Trauma en Rouw 389 Inleiding 389 Trauma beknopt 390 Ons zenuwstelsel in perspectief van Rots en Water en trauma 395 Herstel 399 De psychofysieke driehoek 403 Trauma- en rouwreacties 407 2006, Dagboek Karel 415 Nawoord Jelline Ykema 421 Appendix I Wetenschappelijk onderzoek en procesonderzoek 422 Australië en Peru 422 Nederland 427 Appendix II Ontwikkelingen in Nederland en Australië 2002 – 2014 433 Literatuur 435 Over de auteur 439