Vrijwilligerswerk doe je niet uit barmhartigheid, maar om de samenleving te vormen en te laten functioneren. Waar komt toch die ongerichte woede vandaan? Die licht opvlambare woede die wordt botgevierd op alles en iedereen die zich binnen het bereik van demonstranten en meelopende relschoppers bevindt? De sfeer van een demonstratie kan in een oogwenk omslaan van vreedzaam en gezellig naar molest en vernielzucht. Als we willen begrijpen hoe dit mogelijk is zullen we de spade diep moeten steken. Niet om te moraliseren, maar om de verhalen te horen. Socrates eindigt daarom zijn dialoog met een beroemde laatste zin: “Laten we morgen vroeg weer bijeenkomen”. Het bijeenkomen om elkaars verhalen te horen en door te geven of geschiedenissen te delen is van groot belang. Want wanneer we de kleinere verhalen niet meer rondkrijgen, komt tevens de levensvatbaarheid van het grotere sociaal-politieke verhaal in gevaar. Hebben we ergens in de geschiedenis een verkeerde afslag genomen of zijn we het spoor bijster geraakt? Van onze door algoritmes gedreven routeplanner zoals tom-tom krijgen we in zulke gevallen een radicaal advies: Keer om en ga terug. Maar ook wie teruggaat maakt weer een nieuwe reis. Dit essay kan als reisgids dienen. 1. Voorwoord 9 2. Inleiding 15 3. Eerste kardinale punt 19 4. Publieke sfeer, de overheid 38 5. Private sfeer, de markt 64 6. Privé als derde sfeer, 7. Het samenspel dat samenleving heet 104 8. Vrijwilligerswerk 154 9. Het krachtenveld 199 10. Het einde als begin 248 11. Tweede kardinale punt 309 12. Weldadigheid en Humaniteit 348 13. Volgend kardinaal punt 367 14. Bijlagen 399 15. Lijst van afbeeldingen 410 16. Geraadpleegde literatuur 412