Het open woord is een bundel felle open brieven geschreven in de jaren 1965-1974 waarin zij dissidenten als Pasternak, Solzjenitsyn en Sacharov verdedigt. In alle openbaarheid en in een grootse stijl. Na als student in de jaren twintig van de vorige eeuw te zijn gearresteerd en verbannen werkte Lidija Tsjoekovskaja enige jaren als redacteur bij een uitgeverij van kinderboeken. Naar aanleiding van de arrestatie en – naar later bleek – moord op haar echtgenoot schreef zij midden in die tijd van repressie de beklemmende roman Sofia Petrovna/Het verlaten huis. Nadat Tsjoekovskaja het haar had voorgelezen zei de dichter Anna Achmatova hierover: ‘Ieder woord ervan is waar.’ Haar tweede roman, Duik in de diepte, is gesitueerd in 1949 toen een nieuwe golf van vervolging en antisemitisme werd ingezet. Na het einde van de dooi onder Chroestsjov verzette zij zich openlijk tegen het opnieuw intredende repressieve klimaat van leugenachtigheid, manipulatie en zwijgen. In 1974 werd zij uit de Schrijversbond gezet. De transcriptie van haar verdedigingsrede is in het boek opgenomen. Wie is deze vrouw, door Solzjenitsyn omschreven als ‘een sieraad voor de Sovjetliteratuur’? De frisheid, kracht en de literaire kwaliteit van haar open brieven rechtvaardigen deze vertaling en publicatie, en daarmee de hernieuwde aandacht voor haar werk. Enkele fragmenten uit Women’s Works in Stalin’s Time van Beth Holmgren duiden vanuit een feministisch perspectief het belang, de werkwijze en de bijzondere plaats die vrouwen, zoals Lidija Tsjoekovskaja, in de Sovjetliteratuur innemen. De namen van de mannen die zij verdedigt kennen we nog. Zij lijkt vergeten? Dat zetten we recht! 'Dit boek is - helaas - actueler dan ooit.' HET OPEN WOORD Lidija Tsjoekovskaja 1965 Grafrede (ter nagedachtenis aan Frida Vigdorova) 1966 Aan Izvestia (over de zaak Andrej Sinjavski en Joeli Daniël) Vragen die op de schrijversbijeenkomst gesteld zijn aan Lev Nikolajevitsj Smirnov Aan Uitgeverij Detskaja Literatoera (over de inleiding bij een boek van I.I. Miltsjik) Aan Michail Sjolochov (over de zaak Sinjavski en Daniël) 1968 Geen executie, maar een gedachte, een woord De verantwoordelijkheid van de schrijver en de onverantwoordelijkheid van de Literatoernaja Gazeta Telegram aan Aleksandr Solzjenitsyn bij zijn vijftigste verjaardag 1969 Aan het Presidium van de Schrijversbond van de USSR (over de uitsluiting van Aleksandr Solzjenitsyn) 1971 Aan het Strafrechtelijk College ter verdediging van Rejza Anatoljevna Palatnik 1973 De toorn van het volk 1974 Het laatste woord (bij Tsjoekovskaja’s uitsluiting van de Schrijversbond) Het doorbreken van het zwijgen (bij het uitkomen van Solzjenitsyns De Goelag Archipel) Solzjenitsyn is gearresteerd LIDIJA TSJOEKOVSKAJA, EEN MOEDIG MENS Gerrit Jolink VROUWELIJKE AUTEURS IN DE TIJD VAN STALIN Beth Holmgren BEELDBIOGRAFIE NOTEN PERSONENREGISTER VERANTWOORDING PUBLICATIES VAN LIDIJA TSJOEKOVSKAJA, een selectie