Klagen over scholen en leraren is al jaren een populair gezelschapsspel in huiskamers, de media en in de politiek, maar het heeft weinig zin. Daar ligt namelijk niet de oorzaak van alles wat er mis is in het onderwijs. Integendeel, juist dankzij hun leraren redden de meeste leerlingen het. Lesgeven is en blijft een van de mooiste en meest betekenisvolle beroepen. Het probleem is de manier waarop het onderwijs is georganiseerd. Die organisatie maakt het in het reguliere onderwijs vrijwel onmogelijk om ieder kind écht te zien en te begeleiden – terwijl dat de kern is van goed onderwijs. Wie bereid is om kritisch te kijken naar hoe het onderwijs is ingericht, ontdekt ruimte voor vakmanschap en echte aandacht voor ieder kind. De inzichten en suggesties in dit boek vormen concrete aanknopingspunten voor een beter gesprek over goed onderwijs – en hoe je daar elkedag vorm aan kunt geven. Wil je iets anders? Organiseer het dan anders. Klaas van Veen is hoogleraar Onderwijskunde en bestuurder in het basisonderwijs. INHOUD Hoofdstuk 1: Het is de organisatie, context en situatie ..............................12 1.1 Dagelijkse realiteit van lesgeven ...14 1.2 Is de leraar het probleem? ...........16 1.3 Context en situatie ..................18 1.4 Als de organisatie tekortschiet ......19 1.5 Lumpsumfinanciering ..................20 1.6 Onverklaarde variantie ...............22 1.7 De politiek ..........................23 1.8 Organisatie is de sleutel ............24 Hoofdstuk 2: Het organiseren van het werk van leraren ..............................12 2.1 De status van het beroep .............28 2.2 Kan iedereen lesgeven? ...............30 2.3 Inrichting van het werk ..............34 2.4 Hoe dan wel? .........................36 Hoofdstuk 3: Het organiseren van de zin om te blijven leren ........................39 3.1 De focus van regulier onderwijs .....40 3.2 De relevantie van projectonderwijs ..42 3.3 De inrichting van projectonderwijs ..43 3.4 Regulier onderwijs ter discussie ....48 3.5 Leren voor het leven ................52 Hoofdstuk 4: Het organiseren van aandacht voor elk kind ...........................54 4.1 Leerstofjaarklassensysteem ..........55 4.2 Visie op onderwijs en leren .........56 4.3 Projectonderwijs.........................58 4.4 Leren door denken ...................60 4.5 Differentiëren .....................63 Hoofdstuk 5: Het organiseren van het ideale schoolgebouw ............................66 5.1 De schaduwzijde van het leerstofjaarklassensysteem .........................................67 5.2 Backward Design ......................68 5.3 Leren en lesgeven faciliteren ........71 Hoofdstuk 6: Het organiseren van kansengelijkheid .........................73 6.1 Toenemende kansenongelijkheid.........74 6.2 Kansenongelijkheid als eufemisme .....76 6.3 In de klas ...........................79 6.4 Wat de scholen eraan doen ............81 6.5 Wat nog meer nodig is ................83 6.6 Beleid ...............................86 6.7 Wat je deze kinderen gunt ............87 6.8 Naschrift: reactie minister Wiersma ..89 Hoofdstuk 7: Het organiseren van onderwijsbeleid ..........................91 7.1 Lerarentekort vergt een make-over ...93 7.2 Slechte pleister op een etterende wond ..........................................95 7.3 Onderwijsonderzoek: daar zit het onderwijs niet op te wachten .............97 7.4 Onderwijs is lerarenwerk, geen politiek spel .....................................99 Waarom het laten vallen van een ei zonder dat het breekt de mens uniek maakt ......102 Over de auteur ..........................109 Literatuur ..............................111 Colofon .................................115